انواع مختلفی از حمایت های اجتماعی وجود دارد. این انواع را می‌توان به چهار دسته اصلی تقسیم کرد:

حمایت عاطفی: شامل ارائه درک و همدلی با سالمندان است. این شامل گوش دادن به نگرانی‌های آنها، ارائه تشویق و ارائه هدایت در صورت نیاز است. حمایت عاطفی باعث می‌شود افراد در زمان‌های دشوار احساس ارزشمند مورد حمایت واقع شدن را داشته باشند کنند و از پشتیبانی اطرافیان برخوردار شوند.

حمایت ابزاری: این نوع حمایت، به ارائه کمک‌های عملی اشاره دارد. این حمایت ها می تواند مشتمل بر ارائه کمک‌های مالی، کمک در انجام امور روزمره یا ارائه منابع و اطلاعات باشد. پشتیبانی ابزاری با ارائه کمک‌های ملموس، به سالمندان کمک می کند تا بهتر با موقعیت‌های استرس زا سازگاری پیدا کنند.

حمایت اطلاعاتی: این نوع حمایت شامل ارائه راهنمایی و مشاوره است. افرادی که حمایت اطلاعاتی ارائه می‌دهند دانش، پیشنهادات و منابعی را به اشتراک می‌گذارند که دیگران را قادر می‌سازد تصمیمات آگاهانه بگیرند. پشتیبانی اطلاعاتی به افراد در حل مشکلات و انتخاب‌های بهتر کمک می‌کند.

حمایت اجتماعی می‌تواند از منابع مختلفی مانند خانواده، دوستان، همکاران و حتی جوامع آنلاین به دست آید. اندازه و کارایی شبکه حمایت اجتماعی یک فرد تأثیر زیادی بر روی رفاه او می‌گذارد.

تحقیقات متعدد نشان داده است که سالمندانی که یک سیستم پشتیبان قوی دارند، سلامت جسمی بهتری برخوردارند. آنها سطوح کمتری از استرس را تجربه می کنند، خطر بروز بیماری های مزمن رد آنها کمتر است و سرعت بهبودی سریعتر از بیماری ها یا عمل جراحی را تجربه می کنند.

حمایت اجتماعی، نقش مهمی در پیشگیری از علائم اضطراب و افسردگی و کاهش آن دارد. به افراد احساس تعلق می‌دهد و احساس انزوا را کاهش می‌دهد. برخورداری از حمایت و به اشتراک گذاری نگرانی ها به عنوان یک مانع در برابر استرس روانشناختی عمل می‌کند.

علاوه بر این، حمایت اجتماعی انعطاف پذیری و مکانیزم های مقابله را تقویت می‌کند. به افراد کمک می‌کند تا به طور مؤثری در مواجهه با موقعیت‌های چالشی عمل کنند و با شرایط جدید سازگار شوند. در مواجهه با دشواری، افرادی که شبکه حمایت اجتماعی دارند، معمولاً به سطح بالاتری از توانایی روانشناختی سازگاری دست می‌یابند.

در نتیجه، حمایت اجتماعی یک منبع ارزشمند در توسعه رفاه و سلامت روانی است. انواع مختلف حمایت اجتماعی شامل حمایت عاطفی، حمایت ابزاری و حمایت اطلاعاتی همگی به سازگاری، تطابق و توانایی مقاومت سالمندان بویژه در شرایط شوار و بحرانی کمک می کنند. ساخت و حفظ یک سیستم قوی از پشتیبانی برای افراد، منجر به کاهش استرس، کاهش خطر بروز مسائل سلامت جسمانی و روانی و بهبود کیفیت کلی زندگی آنها می شود.

برنامه های بازنشستگی، اعطای تسهیلات مالی و اقتصادی به سالمندان و برخورداری سالمندان از امنیت مالی مستلزم سیاست های حمایتی نهاد های ذیربط است.

به واسطه حمایت های اجتماعی و نیز اقتصادی از سالمندان، موجبات تکریم سالمندان در جامعه فراهم می گردد.تکریم آنان نشان از تقدیر از این سرمایه های ارزشمندی دارد که می توانند با انتقال تجربیات خود به نسل های جوان ارزش های اخلاقی و فرهنگی باعث حفظ ارزش های اخلاقی و فرهنگی شده و به ایجاد جو آرامش و وحدت در جامعه منتج می شود. تکریم سالمندان یک وظیفه ی اخلاقی و اجتماعی است که همگی باید به آن پایبند باشیم.

از آنجا که افزایش جمعیت سالمند در کشور ما از شتاب بسیاری برخوردار است، سیاست گذاری و برنامه ریزی سیاسی- اقتصادی مبتنی بر تغییرات سنی جمعیت، در پاسخگویی به نیازهای آحاد جامعه از جمله سالمندان، بسیار حائز اهمیت است. برنامه ریزی برای داشتن سالمندان توانمند، فعال و سالم در فاز جمعیتی آینده ، می تواند سالمندی را تبدیل به یک فرصت مناسب برای جامعه کرده و از بسیاری از مشکلات اجتماعی و اقتصادی که ممکن است با سالمندی جمعیت ایجاد شود ، جلوگیری نماید. سیاستگذاری و برنامه ریزی جامع، باید متناسب با ویژگی های همه جانبه این گروه سنی انجام شود. حفظ و ارتقاء جوانی جمعیت، اصلی ترین راهبرد حفظ کرامت سالمندی و ارائه خدمات مطلوب به سالمندان عزیز می باشد.

سیاستگذاری در حوزه سالمندی، به عنوان یک فرآیند حائز اهمیت در نظام سیاسی و اجتماعی به منظور تعیین راهبرد ها، اهداف و برنامه های مربوط به سالمندان است. سیاست ها باید بر اساس اطلاعات علمی و تجربه های مستدل ارائه شوند تا به نتایج مثبتی منجر شوند.

روند طی شده در سیاستگذاری برای سالمندان، نیازمند آگاهی از شواهد مربوط به واقعیت های اجتماعی و جمعیت شناختی جامعه است. بررسی ساختار سنی جامعه و نیازهای آینده، از جمله مواردی است که باید در سیاستگذاری سالمندان در نظر گرفته شود. راهبری مؤثر به توازن بین مراقبت های بهداشتی، حمایت اجتماعی، ارتقای سلامت و بهره وری اقتصادی توجه می کند.

سیاستگذاری در امور سالمندان، نیازمند تعامل و هماهنگی بین سازمان ها، نهادها و سیاستگذاران است. این همکاری ها باید بر اساس داده ها و شواهد علمی صورت گیرد و با هدف ارائه مشاوره، ارزیابی و بهبود عملکرد در امور سالمندان انجام شود.

سند ملی سالمندان با هدف پاسخ هماهنگ به چالش ها و فرصت های افزایش تعداد سالمندان کشور به عنوان چارچوبی برای هدایت سیاستگذاری ها، برنامه ها و فعالیت های مرتبط با امور سالمندان تهیه شده است. هدف اصلی سند ایجاد جامعه ای بدون تبعیض سنی و رسیدن به بهترین پیامد برای همه سنین است. بر مبنای این سند، دولت با فراهم کردن یک چارچوب عملیاتی ، راهبری ، هماهنگ سازی و حمایت تمامی سازمان ها، گروه ها و نهاد ها را برای پرداختن به موضوع مهم و پیچیده سالمندی حمایت خواهد کرد. دستگاه های عضو شورای ملی سالمندان باید برنامه ها و فعالیت های مرتبط با سالمندی دستگاه خود را منطبق بر سند ملی سالمندان کشور تدوین نمایند. این دستگاه ها باید با تعاملی هم افزا، هماهنگ و با تعاملات بین بخشی سازنده در راستای تحقق اهداف سند ملی سالمندان تلاش کنند.

اهداف سند مذکور که با توجه به اسناد بالا دستی ( قانون اساسی و سیاست های ابلاغی مقام معظم رهبری در حوزه سلامت و سیاست های کلی جمعیت) و بررسی وضعیت موجود و شرایط مطلوب تدوین شده است ، برقراری عدالت در تامین سلامت و رفاه اجتماعی حوزه سالمندان است . مهمترین جهت گیری های لحاظ شده در هر هدف جهت تعیین راهبردهای و سیاست های اجرایی شامل موارد ذیل می باشد:

1-ارتقا سطح فرهنگی جامعه در خصوص پدیده سالمندی که راهبردهای آن مشتمل است بر استفاده از ظرفیت های رسانه ها در راستای ارتقای منزلت سالمندان و بهره مندی از توان دستگاه های اجرایی و ظرفیت های بخش خصوصی، تعاونی و سازمان های مردم نهاد در راستای احیا و ارتقای منزلت سالمندان است.

2-توانمند سازی سالمندان که راهبرد های آن شامل آموزش و مهارت آموزی فرد و مراقبین سلامت سالمندان و ایجاد توسعه محیط های توانمند ساز و توسعه مشارکت اجتماعی سالمندان است.

3- حفظ و ارتقاء سلامت جسمی روانی اجتماعی و معنوی سالمندان که راهبردهای آن شامل توسعه کمی و کیفی اقدامات پیشگیرانه و خدمات درمانی، توسعه کمی و کیفی خدمات توان بخشی و خدمات سلامت معنوی و معنا داری زندگی برای سالمندان است.

4-تقویت حمایت های اجتماعی برای ارتقاء سرمایه های اجتماعی که راهبرد های آن شامل تامین معیشت خدمات مالی به سالمندان و توسعه و تقویت خدمات نگهداری از سالمندان و حمایت از توسعه خدمات اجتماعی، دینی ، معنوی ، فرهنگی، هنری ، تفریحی و سیاحتی سالمندان است.

5- توسعه زیر ساخت های مورد نیاز در امور سالمندی که راهبرد های آن شامل تامین سرمایه انسانی و توسعه فناوری در خدمت رسانی به سالمندان، مدیریت آمار و اطلاعات سالمندان و نهاد سازی در حوزه سالمندی است.

6-تامین منابع مالی پایدار برای نظام حمایتی از سالمندان که راهبرد های آن مشتمل است بر تامین منابع مالی مورد نیاز برای اجرای سند و خدمات حوزه سالمندی و تخصیص عادلانه و بهینه منابع مالی .

با وجود اینکه سند ملی سالمندان، یک چارچوب خوب برای هدایت سیاست ها در حوزه ی سالمندی است، چالش های عمده ای نیز در مسیر اجرایی کردن سند ملی سالمندان وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از :

· فقدان برنامه عمل ملی برای سند ملی سالمندان

· وجود نداشتن ضمانت قانونی در اجرای مفاد سند

· نبود اعتبار مشخص برای هر نهاد/ سازمان عضو شورای ملی سالمندان به منظور اجرایی کردن سند

· نیاز به تقویت ساختاری و عملکردی دبیرخانه شورای ملی سالمندان

· در اولویت نبودن حوزه سالمندی برای سیاستگذاران بالا دستی

با پرداختن به چالش های یاد شده امکان سیاستگذاری هماهنگ بین وزارتخانه ها و نهاد های عضو شورای ملی سالمندان فراهم می گردد.

همکاری با سازمان‌های غیردولتی: سازمانهای مردم نهاد و غیردولتی نقش مهمی در ارائه خدمات به سالمندان دارند. همکاری با این سازمانها می‌تواند شامل تأمین منابع مالی، ارائه خدمات به محل زندگی سالمندان، بهبود شبکه حمایت اجتماعی و آموزش و آگاهی ‌بخشی در زمینه سالمندی باشد.

همکاری با نهادهای خصوصی: بخش خصوصی نیز می‌تواند در ارائه خدمات به سالمندان دخیل شود. مثلاً، بیمارستانها و مراکز نگهداری اقامتی سالمندان خصوصی، شرکت های دارویی و شرکتهای فناوری سلامت می‌توانند با بخش دولتی همکاری کنند تا خدمات بهتری به سالمندان ارائه کنند.

همکاری با جوامع محلی: جوامع محلی وقتی که در مراقبت و حمایت از سالمندان مشارکت کنند، می‌توانند راهکارهای موثری برای حمایت از این افراد ارائه کنند. مثلاً، تشکیل شبکه‌های اجتماعی محلی، تربیت و آموزش افراد در خصوص نیازها و مشکلات سالمندان می‌توانند نمونه‌هایی از این همکاری باشد.

به طور کلی همکاری های بین بخشی در امور سالمندان، برای ارتقای سطح خدمات و مراقبت ارائه شده به سالمندان ، ارتقاء سلامت ، مشارکت اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی آنان ضروری است. امید است با اهتمام بیش از پیش سیاستگذاران حوزه سلامت سالمندان در نهاد های مختلف ، زمینه همکاری ها تعاملات هم افزا و نیل به اهداف تعیین شده در سند ملی سالمندان محقق گردد.