در هجدهمین وبینار ارائه گزارشات سیاستی- کاربردی با موضوع باز آفرینی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی از پارادایم سنتی تا نسل نوین، با ارائه اداره کل امور اقتصادی و دارایی استان کردستان برگزار گردید.

آقای کریمی کارشناس اداره کل امور اقتصادی و دارایی استان کردستان که موضوع نشست را ارایه نمود در این باره گفت: در ادبیات اقتصاد توسعه، مناطق ویژه اقتصادی ابزارهای کارآمدی برای جهش صادرات ، جذب سرمایه گذاری خارجی و اتصال به زنجیره های ارزش جهانی هستند. با این حال ارزیابی تطبیقی عملکرد سه دهه اخیر مناطق در ایران نشان دهنده یک شکست پارادایمی است. در حالی که اقتصادهای پیشرو مانند چین و مالزی این مناطق را به موتورهای محرک تولید و فناوری تبدیل کرده اند در ایران غلبه رویکرد سنتی مبتنی بر زمین فروشی ، معافیت های مالیاتی کور و قوانین ایستا، این مناطق را عمدتاً به مجراهای تسهیل واردات و کانون‌های فرار مالیاتی تبدیل کرده است.

در این گزارش آمده است؛ سهم مناطق آزاد در جذب سرمایه خارجی در کشورهای موفق بیش از ۸۰ درصد است. در حالی که در ایران این رقم حدود ۱۰ درصد می باشد. بازرگانی خارجی سهم مناطق آزاد از صادرات غیر نفتی در اقتصادهای پیشرو از ۶۰ درصد فراتر می رود، اما در ایران سهم مناطق آزاد از صادرات غیر نفتی کمتر از ۱ درصد است. در حالی که واردات کالا از طریق این مناطق حدود ۲ برابر صادرات آن‌هاست.

بهره وری فضا و اشتغال وسعت در مناطق آزاد ایران بیش از ۳ برابر شهرک‌های صنعتی است، اما حجم اشتغال آن‌ها کمتر از یک سوم شهرک های صنعتی است.

مهمترین دلایل شکست مناطق آزاد در ایران:

1- معماری نهادی معیوب و تضاد منافع 2- تجمیع وظایف حاکمیتی (نظارت، رگولاتوری، محیط زیست، و توسعه‌گری در یک سازمان) 3- اتکای صرف به معافیت مالیاتی مطلق به جای تقویت ارزش پیشنهادی واقعی نظیر تسهیل لجستیک، حاکمیت قانون و زیرساخت دیجیتال 4- قطع پیوندهای پسین و پیشین با تولید کنندگان سرزمین اصلی 5- عدم انتقال فناوری
پیشنهادات سیاستی: برای بازگرداندن این مناطق به مسیر توسعه، سیاست‌گذاری باید بر اساس یک نقشه راه سه مرحله ای باز معماری شود:

1-کوتاه مدت: فریز توسعه فیزیکی مناطق جدید، قطع وابستگی درآمدی سازمان ها به فروش اراضی و مشروط سازی معافیت های مالیاتی به شاخص‌های ملموس عملکردی صادرات با ارزش افزوده بالا و ایجاد اشتغال تخصصی

2- میان مدت: تفکیک وظایف حاکمیتی از توسعه گری، استقرار پنجره واحد مقتدر واقعی و واگذاری مدیریت به کنسرسیوم های بخش خصوصی و بین المللی

3- بلندمدت: تخصصی سازی زنجیره ارزش به سوی مناطق سبز دیجیتال و دانش بنیان هم راستا با اهداف توسعه پایدار و پیوند ارگانیک با کریدورهای ترانزیتی منطقه